لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در نظام های آموزشی سراسر دنیا، انگاره آموزش تفکر در سطوح عالیتر از یک سو و استفاده از مطالب درسی به عنوان ابزاری برای تفکر از سوی دیگر سبب شده تا تفکر نقادانه به عنوان یک مفهوم بنیادین و یک آرمان آموزشی مطرح شود. انجام پژوهش به منظور فهم اینکه تفکر نقادانه به عنوان آرمانی آموزشی تا چه میزان واقعیت آموزشی پیدا کرده از اهمیت بسزایی برخوردار است. این پژوهش بر آنست تا جایگاه تفکر نقادانه در نظام آموزشی ایران را مطالعه و بررسی کند. در این راستا با بهره گیری از پرسشنامه های موجود و بومی سازی آنها از 300 شرکت کننده بزرگسال دارای مدرک دیپلم تا دکتری تخصصی مصاحبه به عمل آمد. نتایج پژوهش نشان داد که بیشتر شرکت کنندگان آشنایی کافی با تفکر نقادانه و نقش آن در آموزش ندارند و آموزش به شیوه سنتی که متمرکز بر حفظ مطالب درسی باشد را تجربه کرده اند. تفاوت معناداری بین رشته های مختلف یا رده های تحصیلی مختلف مشاهده نشد.

شناسایی، پرورش و توسعه شایستگی‏ های تفکر نقادانه (Critical thinking)، از مهم‏ترین عوامل موفقیت مهندسان در مسئله ‏یابی، مسئله‏ محوری، مسئله ‏آفرینی، تشخیص راه ‏حل‏های نوآورانه و حل‏ مسائل پیچیده است. در مطالعه حاضر تلاش شد تا جایگاه تفکر نقادانه در آموزش مهندسی از طریق شناسایی دستاوردهای آن، مورد واکاوی قرار گیرد. از‏ این ‏رو در یک بررسی نظام ‏مند، بر اساس دستورالعمل پریزما، مقالات نمایه‏ شده در پایگاه‏های داده ‏های اسکوپوس (Scopus)، گوگل‏اسکولار (Google Scholar) و ساینس‏دایرکت (ScienceDirect) در بازه زمانی‏2010 تا 2023، با استفاده از ترکیب ‏کلیدواژه‏ های ""Critical Thinking” OR “Engineering Education” OR “Critical Thinking in Engineering Education” AND “Outcomes OR results” AND “Engineering Education” OR “Engineering” AND Benefits, AND Limitations OR Critical Thinking شناسایی و بازیابی شد. نهایتاً 21 مقاله پس از بررسی ملاک‏های ورود و خروج، برای تحلیل‏ نهایی انتخاب شد. مقاله‏ ها باید شرایط چهارگانه مرتبط بودن با موضوع پژوهش، انتشار در بین سال‏های 2010 تا 2023، چاپ نسخه نهایی و برخورداری از عبارات «تفکر نقادانه» و «آموزش مهندسی» را داشته باشند. یافته‏ ها به شناسایی نُه دستاورد، استفاده از تفکر نقادانه در آموزش مهندسی منجر گردید. نتایج نشان می‏دهد که برای آموزش مؤثر تفکر نقادانه و ورود آن در برنامه ‏های درسی مهندسی، به رویکرد منسجم‏ تری نیاز است تا در سراسر برنامه درسی، به ‏‏گونه‏ ای مفید و اثربخش، بستر رسمی برای ارتقای دانش، بینش، ارزش‏ها و مهارت‏های مورد نیاز دانشجویان در نظر گرفته شود. بنابراین، نیاز است شیوه ‏های آموزش تفکر نقادانه را به استادان مهندسی ارائه داد و زمینه ملموس، عملی و قابل‏ درک برای پرورش این شایستگی در دانشجویان آموزش مهندسی‏ را فراهم نمود. پرواضح است که با توجه به دستاوردهای حیاتی تفکر نقادانه، بررسی و آماده‏سازی الزامات و شرایط مورد ‏نیاز برای بازنگری و به ‏روزرسانی سیاست گذاری‏ های آموزشی و دستورالعمل‏های خُرد و کلان توانمندسازی استادان مهندسی در پرورش تفکر نقادانه در دانشجویان مهندسی نه ‏تنها ضرورت دارد که انکارناپذیر است؛ به نظر می‏رسد تاکنون نه تنها این الزامات مورد توجه قرار نگرفته، بلکه حتی در عمل، مورد کم‏ توجهی قرار گرفته و به همین دلیل هم این شایستگی اصیل، پرورش نیافته ‏است.

مقدمه: تفکر نقادانه، به عنوان بخش مهمی در بهبود کیفیت عملکرد بالینی و مسوولیت پذیری حرفه ای در راستای شناخت مطلوب تر پیامدهای آموزشی دانشجویان علوم پزشکی اهمیت ویژه ای یافته است. از آنجایی که این مهارت قابل آموزش و یادگیری می باشد، هدف از این مطالعه، تعیین وضعیت مهارت های تفکر نقادانه دانشجویان دندانپزشکی شیراز بود.مواد و روش ها: این پژوهش به صورت توصیفی- مقطعی روی 163 دانشجوی دندانپزشکی مشغول به تحصیل در سه دوره آخر مقطع بالینی انجام شد. گردآوری داده ها با استفاده از پرسشنامه استاندارد آزمون مهارت های تفکر نقادانه کالیفرنیا «فرم ب» (روایی و پایایی r=%62) انجام گرفت.نتایج: میانگین نمره کلی مهارت تفکر نقادانه افراد شرکت کننده در این پژوهش (14.53±3.28) از نمره کلی 34 به دست آمده است. میانگین نمره کلی حیطه های پنجگانه مهارت تفکر نقادانه بدین شرح بود: حیطه آنالیز (4.20±1.45)، حیطه ارزشیابی (5.56±1.80)، حیطه تفسیر (4.77±1.70)، حیطه استدلال استقرایی (5.97±1.81)، حیطه استدلال قیاسی (7.04±1.86). بیشتر دانشجویان از لحاظ نمره کلی آزمون و زیر مهارت های تفکر نقادانه در حد متوسط قرار داشتند. این مهارت به جنسیت و سنوات تحصیلی نیز ارتباطی نداشت.نتیجه گیری: سطح تفکر نقادانه دانشجویان مقطع بالینی دندانپزشکی اگر چه در حد هنجار و در دامنه متوسط می باشد ولی در سطح مطلوب و رضایت بخش نیست. به نظر می رسد با توجه به اهمیت این مهارت در استدلال و عملکردهای بالینی و حرفه ای، مدیران آموزشی باید برای تقویت این مهارت، به اصلاح برنامه های آموزشی، هموار نمودن شرایط و محیط آموزشی، به ویژه در بالین توجه اساسی نمایند.

پرسشگری سقراطی پرسشگری نظام مندی است که ازآن می توان برای بررسی اندیشه های پیچیده، هدف های متعدد، رسیدن به حقیقت چیزها، حل مسایل و مشکلات، معلوم ساختن مفروضات، واکاوی مفاهیم وتمیز آنچه می دانیم از آنچه نمی دانیم بهره گرفت. فرق میان پرسشگری سقراطی با پرسشگری به معنای معمول این است که پرسشگری سقراطی روش-مند، منظم وعمیق است وهمچنین برمفاهیم، اصول، نظریه ها، موضوعات و مشکلات اساسی تمرکز دارد. درطراحی بازی-های دیجیتالی با بهره گیری ازپرسشگری سقراطی وابزارهای تفکرنقادانه وبارویکردکندوکاو پذیری، به کودکان ونوجوانان، واکاوی، روند استدلال وارزیابی تفکردیگران وچگونه اندیشیدن را می توان آموزش داد. در مطالعه حاضر بنابر ماهیت موضوع، داده ها با استفاده ازروش کمی، پرسشنامه محقق ساخته وروشکیفی با رویکرد نظریه داده بنیاد یا گراندد تیوری و کدگذاری مصاحیه ها جمع آوری شده است. جامعه پژوهش حاضر شامل کودکان و نوجوانان 10تا 12 سال و 12 تا 14سال می باشد که محقق اقدام به مصاحبه وتوزیع پرسشنامه کرده ورویکرد نقادانه آنان در بازی دیجیتالی کلش آف کلنز تحلیل-شده وهمچنین در بخش بعدی این مقاله نتایج حاصل از مصاحبه های اساتید دانشگاه مورد عمق کاوی قرار گرفته است. به این ترتیب در مقاله حاضر به این نتیجه رسیده ایم که دربازی های دیجیتالی به منظورپرورش توانایی پرسشگری کودکان ونوجوانان برای حل مسایل و تصمیم گیری، توجه به مولفه های تفکرنقادانه ضروری است.

هدف: یادگیری خودراهبر به عنوان یکی از مؤلفه های اصلی در یادگیری بزرگسالان در دهه های اخیر محسوب می شود. این پژوهش در پی تعیین نقش تعدیل گری یادگیری خودراهبر در رابطه میان تفکر نقادانه و خودکارآمدی تحصیلی بوده است.روش: روش پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ گردآوری داده ها، همبستگی است. جامعه آماری مورد نظر دانشجویان دختر و پسر مشغول به تحصیل در سال 1399-1400 در شهر تهران و قم بودند که به دلیل شرایط کرونا و عدم امکان دسترسی حضوری به دانشجویان، 205 نفر به روش در دسترس انتخاب شدند. جهت سنجش متغیرهای تحقیق از پرسشنامه های تفکر انتقادی ریکتس (2003)، یادگیری خودراهبر چنگ و همکاران (2010) و خودکارآمدی تحصیلی مک ایلروی و بانتینگ (2001) استفاده و همچنین به منظور انجام مدل سازی معادلات سازی و تحلیل داده ها، نرم افزار SPSS 23  و AMOS 24  بکارگرفته شد.یافته ها: نتایج پژوهش بیانگر این بودند که تفکر نقادانه و خودکارآمدی تحصیلی رابطه مثبت و معنادار با یکدیگر داشته، به گونه ای که تفکر نقادانه 20 درصد از واریانس خودکارآمدی تحصیلی را پیش بینی کرده است.نتیجه گیری: در افراد با خودراهبری بالا، رابطه تفکر نقادانه و خودکارآمدی تحصیلی معنادار است اما در افراد با خودراهبری پایین این رابطه معنادار نیست که نشانگر نقش تعدیل گر خودراهبری در رابطه تفکر نقادانه و خودراهبری می باشد.

پژوهش حاضر با هدف تحلیل عاملی تاییدی مقیاس گرایش به تفکر نقادانه در دانش آموزان ایرانی انجام شده است. برای این منظور، از میان دانش آموزان دختر مقطع متوسطه شهر اردبیل 400 دانش آموز دختر بصورت نمونه گیری در دسترس انتخاب و به مقیاس گرایش به تفکر نقادانه پاسخ دادند. مقیاس گرایش به تفکر نقادانه با رویکرد تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی را ساسو (2013) ارائه کرده است. در مطالعه حاضر نیز نتایج تحلیل داده ها به روش تحلیل عاملی تاییدی نشان داد که مقیاس گرایش به تفکر نقادانه همانند فرم اصلی از دو عامل گشودگی انتقادی و شکاکیت تاملی تشکیل شده است و نتایج حاصل از اعتبارسنجی بر اساس آلفای کرونباخ نیز 0.71 بدست آمد که قابل قبول است. از نتایج این مطالعه چنین حاصل می شود که این مقیاس ابزاری قابل اعتماد و روا برای سنجش گرایش به تفکر نقادانه در دانش آموزان با سن پایین است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در این پژوهش برای بررسی تاثیر مهارت های تفکر خلاق و نقادانه بر بهزیستی روانشناختی نوجوانان با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای 40 نفر از دانش آموزان دبیرستانی در دو گروه 20 نفری آزمایش و کنترل جایگزین شدند. ابتدا هر دو گروه به پرسشنامه بهزیستی روانشناختی ریف (1989) پاسخ دادند، در مرحله بعد گروه آزمایش طی 10 جلسه آموزشی 2 ساعته، تحت آموزش مهارت های تفکر خلاق و نقادانه قرار گرفت (به گروه کنترل هیچگونه آموزشی ارائه نشد). پس از پایان جلسات آموزشی، آزمون تفکر انتقادی کالیفرنیا فرم ب (1990) و آزمون تفکر خلاق عابدی (1996) و پرسشنامه بهزیستی روانشناختی ریف روی آزمودنی های هر دو گروه اجرا شد. داده های به دست آمده با آزمون t استودنت و تحلیل واریانس چند متغیره مکرر تحلیل شد. نتایج حاکی از آن است که آموزش مهارت های تفکر خلاق و نقادانه بر بهزیستی روانشناختی نوجوانان تاثیر گذاشته و آن را ارتقا می دهد. این ارتقا به صورت رشد معنادار در تمام زیر مولفه های بهزیستی روانشناختی یعنی ارتباط مثبت با دیگران، رشد شخصی، هدفمندی در زندگی، پذیرش خود، تسلط بر محیط و خودمختاری نمود پیدا کرد.